مجرمان گناهكاران صغار مذلَّتى و هوانى بنزديك خداى و عذابى سخت به آن مكر كه ايشان كردند و عذاب [ 111 - ر ] كه مذلَّت و هوان به ( 1 ) او مقرون باشد و مستحقّ عقاب باشند ، و حق تعالى در اين كلمات بيان حدّ ( 2 ) عقاب گفت تا از نفع مميّز باشد ، گفت : هوان با ( 3 ) مذلَّت به آن مقرون باشد تا از امتحان مميّز باشد و گفت : * ( بِما كانُوا يَمْكُرُونَ ) * تا ( 4 ) مستحق بود از ظلم مميّز باشد كه اين ( 5 ) مجازات راست . ابن كثير و حفص ، « رسالته » خواندند به نصب « تا » ، بر توحيد ( 6 ) ، باقى قرّاء رسالاته به كسر « تاء » ، على الجمع براى آن كه « تاء » تأنيث جمع در حال نصب مكسور باشد قياسا على جمع السّلامة فى المذكّر . و « عند » نصب بر ظرف است . و بعضى دگر گفتند به حذف حرف جر منصوب شد ، و تقدير آن است كه : صغار من عند اللَّه ، چنان كه گفت : وَاخْتارَ مُوسى قَوْمَه سَبْعِينَ ( 7 ) ، اى من قومه . قوله : * ( فَمَنْ يُرِدِ اللَّه أَنْ يَهْدِيَه ) * - الاية ، حق تعالى گفت : هر كه خداى خواهد كه او را هدايت كند دل او روشن كند براى ( 8 ) اسلام ، و هر كه خواهد كه گمراهش كند دل او تنگ كند ( 9 ) پندارى كه بر آسمان مىشود خداى تعالى رجس بر آنان كند به ايمان نيازند . ظاهر آيه چنان مىنمايد كه مجبّره را تمسّكى ( 10 ) تمام است به اين آيت در باب جبر و چنين نيست براى آن كه در آيت چند وجه گفته‌اند اهل عدل و توحيد ، كه هر يك آيت را از آن ببرد كه در او شبهتى و مستمسكى باشد اهل جبر را . اوّل آن كه مراد به هدايت مقدّمات ايمان باشد و اسباب و آلات آن كه به خداى تعالى تعلَّق دارد . چون اقدار و تمكين و ازاحت علَّت و نصب ادلَّت و دليل بر اين قوله :

--> ( 1 ) . مج ، وز ، لت : با . ( 2 ) . آج ، لب ، بم ، آف ، آن : چند . ( 3 ) . مج ، وز ، لت : و . ( 4 ) . مج ، وز : يا . ( 5 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، لت با . ( 6 ) . مج ، وز و . ( 7 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 155 . ( 8 ) . مج ، وز : بر . ( 9 ) . مج ، وز ، لت : بكند . ( 10 ) . مج ، وز ، آج ، لب : تمسّك .